ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

 

Επαγγελματική Εξουθένωση (Burn out)

της Εκουτσίδου Σταυρούλας

     Η χρησιμοποίηση του όρου «Επαγγελματική Εξουθένωση» ή burnout αναφέρεται σε  μια κατάσταση ψυχικής και σωματικής εξάντλησης στο χώρο της εργασίας, Είναι φαινόμενο με σημαντικό δείκτη εμφάνισης στις σύγχρονες κουλτούρες, ειδικά στις δυτικές κοινωνίες και την Ιαπωνία. Φουντουλάκης Κ.,(2010).    

     Σαν όρος το burn out πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τον Freudenberger, Η. (1975), χαρακτηρίζοντας τον κορεσμό και την εξάντληση στον επαγγελματικό χώρο και περιγράφοντας ένα σύνολο ψυχοσωματικών συμπτωμάτων. 

     Σύμφωνα με τους Maslach C. & Jackson P. (1981), η επαγγελματική εξάντληση χαρακτηρίζεται από τρεις διαστάσεις: α. τη συναισθηματική εξάντληση (emotional exhaustion), β. την αποπροσωποποίηση (depersonalization) και γ. το αίσθημα της μειωμένης προσωπικής επίτευξης (loss of  personal accomplishment). Ο εργαζόμενος νοιώθει ότι δεν έχει πια ψυχικά αποθέματα για να συνεχίσει στην εργασία του. Η συμπεριφορά του γίνεται κυνική προς τους χρήστες των υπηρεσιών και αισθάνεται δυσαρέσκεια προς τον εαυτό του και τα επιτεύγματά του.

    Ο Friedman,I. (1996) προτείνει ότι η πρόοδος της επαγγελματικής εξουθένωσης περιέχει δύο διακριτές διαδρομές που οδηγούν στην εμφάνιση στρεσογόνων παραγόντων ως προς τις αντιδράσεις που προκαλούνται από άγχος: α. το γνωστικό μονοπάτι που εμπλέκεται με την αίσθηση της προσωπικής και επαγγελματικής εκπλήρωσης και β. το συναισθηματικό μονοπάτι που περιλαμβάνει μία αρχική αίσθηση φορτίου, ακολουθούμενη από την αίσθηση της συναισθηματικής εξουθένωσης.

 

 Επαγγελματική Εξουθένωση και Εκπαίδευση

      Το έργο των εκπαιδευτικών βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο των συζητήσεων σε όλες τις ανεπτυγμένες κοινωνίες, ειδικά σήμερα που η οικονομική κρίση έχει ανατρέψει τη ζωή των εκπαιδευτικών. Οι ταχύτατοι ρυθμοί εξελίξεων στο οικονομικοπολιτικό και τεχνολογικό περιβάλλον έχουν επιφέρει και κοινωνικές αλλαγές και έχουν διαφοροποιήσει σημαντικά την άσκηση του επαγγέλματος των εκπαιδευτικών. Το έντονο ενδιαφέρον για τις σύγχρονες επιδράσεις στους εκπαιδευτικούς γίνεται εύκολα αντιληπτό, αφού η εκπαίδευση συμβάλλει κατά πολύ μεγάλο μέρος τόσο στην πολιτική και κοινωνική, όσο και στην οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας.  

     Αναμφίβολα οι εκπαιδευτικο,ί λόγω του ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα της εργασίας τους, είναι μία κατηγορία επαγγελματιών που  υποβάλλονται σε έντονο άγχος κατά την εκτέλεση του διδακτικού τους έργου.   

Αγχογόνοι  παράγοντες που σχετίζονται με την επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών είναι:

√ Το περιβάλλον της τάξης και οι σχέσεις του με τους μαθητές του.

√ Οι σχέσεις με τους γονείς των μαθητών.

√ Ο μεγάλος αριθμός μαθητών ανά τμήμα.

√ Η χαμηλή αμοιβή.

√ Η διάψευση των προσδοκιών για το ρόλο του στην εκπαίδευση και ο    συμβιβασμός με την υπάρχουσα κατάσταση.

           

  Επαγγελματική Εξουθένωση και Ειδική Αγωγή    

       Η εργασία των εκπαιδευτικών στην ειδική αγωγή είναι πολυδιάσταστη, καθώς εμπεριέχει πέραν της διδασκαλίας και άλλα πεδία που αφορούν, την υποστήριξη μαθητών και γονέων, την συμμετοχή σε διεπιστημονικές ομάδες, την ανάπτυξη λειτουργικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των εκπαιδευομένων, με στόχο την αυτονομία του ατόμου και κυρίως τη διαχείριση των διαφορετικών ικανοτήτων των εκπαιδευομένων μέσα στην ίδια τάξη. Ο πολυπαραγοντικός αυτός ρόλος του εκπαιδευτικού οδηγεί πολλές φορές στην εμφάνιση εργασιακού άγχους, διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ των προσδοκιών και της πραγματικότητας, Friedman, I. (1993) κάτι που  τελικά θα οδηγήσει στην Εργασιακή Εξουθένωση, με άμεσες επιπτώσεις  στο ίδιο το άτομο και στην ποιότητα παροχής του εκπαιδευτικού του έργου.

         Από τους Πλατσίδου, Μ. & Αγαλιώτης, Ι. (2008), αφέρθηκαν τέσσερις παράγοντες άγχους που σχετίζονται με την εργασία στα ειδικά σχολεία:

√ την διδασκαλία σε τάξη πολλαπλών κατηγοριών (διαφορετικές ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες)

√  την οργάνωση και υλοποίηση ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων (διαφοροποιημένη διδασκαλία)

√ την αξιολόγηση/εκπαίδευση φοιτητών και τις συνεργασίες με άλλους ειδικούς της εκπαίδευσης (διεπιστημονικότητα) και

√ την συνεργασία με τους γονείς.

     Οι αιτίες που προκαλούν μη λειτουργικό εργασιακό στρες και εξελίσσονται  σε Επαγγελματική Εξουθένωση, η συχνότητα εμφάνισης, οι συνέπειες στους εκπαιδευτικούς σε εργασιακό, προσωπικό και κοινωνικό περιβάλλον καθώς και οι τρόποι αντιμετώπισης αυτού του πολυπαραγοντικού ψυχοσωματικού φαινομένου είναι θέματα που απασχόλησαν τη συγγραφέα και θα διερευνηθούν στην εργασία αυτή.