Νεοελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου

 Ενότητα 4. Φροντίζω για τη Διατροφή και την υγεία μου

Κριτήριο 1ο

 

Κείμενο

  Όλο και συχνότερα βλέπουμε παιδιά, εφήβους και νέους ανθρώπους με περιορισμένα και «ανθυγιεινά» γευστικά ενδιαφέροντα: κάτι πολύ γλυκό, κάτι πολύ αλμυρό, κάτι τυρένιο, κάτι πληθωρικό. Πίτσα, χάμπουργκερ (απαραιτήτως με τυρί και γλυκές σάλτσες), ζυμαρικά που κρύβονται κάτω από τόνους σάλτσας και τυριών. Ακόμα και το παραδοσιακό τυλιχτό «σουβλάκι» περιλαμβάνει πλέον πατάτες, περίεργες σως και λιωμένα τυριά αμφίβολης ποιότητας. Στο σπίτι, πάλι, ελάχιστα φαγητά γίνονται δεκτά με ευχαρίστηση. Όχι ψάρι, όχι πολύπλοκα μαγειρευτά, όχι λαχανικά, σπανίως όσπρια. Η παραδοσιακή μαγειρική έχει απομακρυνθεί από τα γούστα του σημερινού παιδιού και του νέου, που θρέφεται πλέον με τον αμερικανικό, γρήγορο τρόπο. Το γεγονός ότι συχνά η οικογένεια δεν τρώει συγκεντρωμένη την ίδια ώρα, επιτείνει το πρόβλημα: το παιδί τρώει ό,τι βρει πιο «εύκολο».

    Ας μην θεωρούμε παράξενο, λοιπόν, που συναντάμε όλο και περισσότερα υπέρβαρα παιδιά και που σχεδόν όλα βρίσκουν την υπέρτατη ευχαρίστηση στο «fast food». Έτσι, διαμορφώνονται άνθρωποι με περιορισμένες γευστικές προτιμήσεις, που ενώ ζουν σε μια χώρα που διαθέτει πολλά και εξαιρετικά φρέσκα τρόφιμα, εκτιμούν περισσότερο τα φαγητά που γίνονται από κακή πρώτη ύλη και χωρίς ισορροπία στα καρυκεύματα και στη γεύση: περιττές θερμίδες και μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία, είναι το αποτέλεσμα.

   Θα πει κανείς, τι μπορείς να κάνεις, όταν γύρω σου το junk food προσφέρεται αφειδώς και, μάλιστα, κυρίως σε χώρους που απευθύνονται σε παιδιά και νέους. Όταν, ήδη από τις βρεφικές τροφές, το παιδί μαθαίνει ν’ αποζητάει τη ζάχαρη παντού…

   «Το φαγητό πέρα από ζωτική ανάγκη είναι στοιχείο πολιτισμού και κοινωνική πράξη», καταλήγει ο σεφ Γιάννης Μπαξεβάνης. Από εδώ ξεκινάει και η ανάγκη να δώσουμε τη σημασία που οφείλουμε στην αντίστοιχη διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Πώς καταφέρνεις, στην εποχή μας, να διαμορφώσεις έναν άνθρωπο με «σωστά» διατροφικά γούστα; Με το να τονίσεις τι είναι καλό για την υγεία του, αλλά και με το να το εντάξεις στην έννοια της απόλαυσης των γεύσεων…

Από την ιστοσελίδα www.athinorama.gr (διασκευή)

 

Ερωτήσεις

1. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου.(60-70 λέξεις)

 

 Θυμάμαι ότι:

·        Αρχικά διαβάζουμε  ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Φροντίζουμε, επίσης, να κατανοήσουμε το γενικότερο θέμα στο οποίο αναφέρεται. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό για τον οποίο έχει γραφτεί το κείμενο.

·         Στη συνέχεια μελετούμε χωριστά κάθε παράγραφο, εντοπίζουμε τη θεματική της περίοδο καθώς και τις λεπτομέρειες με τις οποίες αναπτύσσεται και υπογραμμίζουμε τις σημαντικότερες, δηλ. τις λέξεις / φράσεις – κλειδιά. Έπειτα γράφουμε τον πλαγιότιτλο που αποδίδει το περιεχόμενο της παραγράφου.

·         Στο επόμενο βήμα συνδέουμε τους πλαγιότιτλους μεταξύ τους, αλλά με τέτοιο τρόπο, ώστε να σχηματίζεται ένα ενιαίο κείμενο. Η σύνδεση γίνεται με τη χρήση των κατάλληλων συνδετικών λέξεων ή φράσεων.

·        Αποφεύγουμε την επανάληψη στοιχείων που υπάρχουν σε διαφορετικές παραγράφους. Αν ο συγγραφέας παραθέτει ερευνητικά στοιχεία ( π.χ. στατιστικές ), εμείς καταγράφουμε μόνο το πόρισμα /συμπέρασμα της έρευνας.

·        Προσέχουμε ώστε να ακολουθούμε πιστά την οπτική γωνία και τη θέση του συγγραφέα και να αποδίδουμε το κείμενο χωρίς να το σχολιάζουμε. Επίσης, δεν αντιγράφουμε, αλλά αντικαθιστούμε τις έννοιες του κειμένου με συνώνυμες (όπου βέβαια αυτό είναι δυνατό), εκτός αν πρόκειται για ορολογία, οπότε χρησιμοποιούμε τις έννοιες αυτούσιες.

·        Είναι προτιμότερο να ξεκινούμε με αναφορά στο συγγραφέα ή στο κείμενο, αφού καλούμαστε να παρουσιάσουμε όχι τις δικές μας απόψεις, αλλά αυτές του συγγραφέα . (Μπορούμε , ωστόσο, να ξεκινήσουμε και απευθείας από τις ιδέες – πληροφορίες του κειμένου ταυτιζόμενοι με το συγγραφέα του) :

Ο/Η συγγραφέας /αρθρογράφος:

-          Αναφέρει /αναφέρεται

-         Παρουσιάζει Τονίζει Προβάλλει + κεντρική ιδέα του κειμένου

-         Προβληματίζεται, Επισημαίνει, Εντοπίζει, Καταγγέλλει, Εξαίρει

Στο κείμενο / στο άρθρο:

-          Παρουσιάζεται / ονται

-          Αναλύεται / ονται κλπ.

2.   «Ακόμα και το παραδοσιακό τυλιχτό «σουβλάκι» περιλαμβάνει πλέον πατάτες, περίεργες σως και λιωμένα τυριά αμφίβολης ποιότητας. Στο σπίτι, πάλι, ελάχιστα φαγητά γίνονται δεκτά με ευχαρίστηση. Όχι ψάρι, όχι πολύπλοκα μαγειρευτά, όχι λαχανικά, σπανίως όσπρια. Η παραδοσιακή μαγειρική έχει απομακρυνθεί από τα γούστα του σημερινού παιδιού και του νέου, που θρέφεται πλέον με τον αμερικανικό, γρήγορο τρόπο».

 

Να κυκλώσετε τα επίθετα που λειτουργούν ως επιθετικοί προσδιορισμοί, υπογραμμίζοντας παράλληλα τα ουσιαστικά που αυτά προσδιορίζουν.

 

 

 

3. Να υπογραμμίσετε τις ονοματικές φράσεις και να κυκλώσετε τις ρηματικές φράσεις στις παρακάτω περιόδους. Έπειτα να βρείτε τον συντακτικό  ρόλο των ονοματικών φράσεων (υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο, επιθετικός προσδιορισμός, εμπρόθετος προσδιορισμός κτλ):

 

Α) Ελάχιστα φαγητά γίνονται δεκτά με ευχαρίστηση.

 

Β) Η παραδοσιακή μαγειρική έχει απομακρυνθεί από τα γούστα του σημερινού παιδιού.

 

Γ) Το παιδί τρώει ό,τι βρει πιο εύκολο.

 

Δ) Το αποτέλεσμα είναι περιττές θερμίδες και μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία.

 

Έκθεση

Υποθέστε ότι το σχολείο σας διοργανώνει μία εκδήλωση για τη Διατροφή. Εσείς, ως μέλος του δεκαπενταμελούς συμβουλίου, εκφωνείτε μία ομιλία στην οποία τονίζετε στους συμμαθητές σας αλλά και στους γονείς που παρακολουθούν  τη σημασία της σωστής διατροφής και άσκησης  τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία του ανθρώπου.  (150-180 λέξεις)

 Θυμόμαστε ότι:

·        Όταν μας δίνουν ένα θέμα, το διαβάζουμε πολύ προσεκτικά.

·        Υπογραμμίζουμε τα στοιχεία που πρέπει να προσέξουμε, όπως το γενικότερο θέμα (πχ Διατροφή), το επικοινωνιακό πλαίσιο (πχ ομιλία), και τα ζητούμενα (πχ σημασία σωστής διατροφής και άσκησης στη σωματική και ψυχική υγεία των ανθρώπων).

·        Καλό είναι να κάνετε ένα σχεδιάγραμμα με τις σκέψεις που θα θέλατε να αναπτύξετε.

·        Δίνετε τη σωστή μορφή και ύφος στο κείμενό σας ανάλογα με το επικοινωνιακό πλαίσιο (πχ τίτλος σε άρθρο ή προσφώνηση σε ομιλία κτλ)

·        Όταν τελειώσετε, ξαναδιαβάζετε προσεκτικά το κείμενό σας για να εντοπίσετε και να διορθώσετε κάποια λαθάκια σας.

·        Αποφεύγετε τις επαναλήψεις και προσπαθείτε να μην ξεφύγετε από το όριο των λέξεων.

Μαθαίνω ότι:

Ομιλία

Δομή Ομιλίας

 

•             Προσφώνηση

•             Πρόλογος / Εισαγωγή

•             Κύριο μέρος

•             Επίλογος

•             Επιφώνηση

1.            Προσφώνηση

Τοποθετείται στο πάνω αριστερό μέρος του κειμένου. Πρόκειται για τον εισαγωγικό χαιρετισμό που απευθύνει ένας ομιλητής στο ακροατήριό του.

   Οικείο / Φιλικό Ύφος:

•             Αγαπημένοι φίλοι

•             Αγαπημένοι συμμαθητές

•             Αγαπημένοι συμπολίτες

•             Αγαπημένοι ομοεθνείς

•             Φίλες και φίλοι

•             Φίλοι ακροατές

•             Φίλοι συμμαθητές

•             Φίλοι συμπατριώτες

•             Σύντροφοι

Ημιεπίσημο Ύφος:

 

•             Αγαπητοί φίλοι

•             Αγαπητοί συμπολίτες

•             Αγαπητοί δημότες

•             Αγαπητοί συνάδελφοι

•             Αγαπητοί ακροατές

Επίσημο / Τυπικό Ύφος:

 

•             Κυρίες και κύριοι

•             Σεβαστοί καθηγητές

•             Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι

•             Σεβασμιότατε

                            

2.            Πρόλογος

Ο ομιλητής παρουσιάζει επιγραμματικά το θέμα και ταυτόχρονα επιδιώκει να κερδίσει το ενδιαφέρον του ακροατηρίου. Συνήθως ξεκινάει: Με αφορμή την εκδήλωση αυτή… και ως μέλος του δεκαπενταμελούς συμβουλίου,…./ Μου δίνεται  η ευκαιρία σήμερα με αφορμή την εκδήλωση αυτή να …../ Θα ήθελα να ευχαριστήσω … που οργάνωσε την εκδήλωση αυτή και μου δίνει την ευκαιρία να….

                              

3.            Κύριο μέρος                    

Ο ομιλητής αναπτύσσει τις απόψεις του αιτιολογώντας τες με επιχειρήματα, παραδείγματα κτλ, με σκοπό να πείσει τους ακροατές. (Απευθύνεται σε αυτούς, άρα καλό είναι να χρησιμοποιήσει κατά κύριο λόγο το β πληθυντικό πρόσωπο)

4.            Επίλογος

Σύντομη ανακεφαλαίωση, ευχή, προτροπή, επιβεβαίωση των επιχειρημάτων που χρησιμοποιήθηκαν για την υποστήριξη της θέσης.

                            

5.            Επιφώνηση

Τυποποιημένη φράση που τοποθετείται πάντοτε ανεξάρτητα από το κείμενο στο κάτω δεξιό μέρος της γραπτής διατύπωσής του, με την οποία ο πομπός εκφράζει τις ευχαριστίες προς τους δέκτες.

(Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας)

Κριτήριο 2ο

«Εφηβεία και κάπνισμα» της Μαρίας Σκαμπαρδώνη

Δημοσιεύτηκε από το Newsroom schooltime.gr | 5 Φεβ 2018, 20: 48

(διασκευή)

 

Οι έφηβοι αποτελούν μία κοινωνική ομάδα που είναι εξαιρετικά επιρρεπής στο ξεκίνημα του καπνίσματος. Οι λόγοι είναι πολλοί και διάφοροι:  από την ίδια την επαναστατική φύση των εφήβων που θέλει να αντιβαίνει σε κάθε απαγόρευση μέχρι την επιθυμία πολλών νέων να γίνουν αποδεκτοί από την παρέα και τους φίλους τους.

Το κάπνισμα είναι μία από τις πιο βλαβερές συνήθειες που μπορεί να υιοθετήσει ένας άνθρωπος. Οι συνέπειες του στην ανθρώπινη υγεία είναι πολλές και διάφορες, με πρώτη και κυριότερη τη δημιουργία καρκίνου στον πνεύμονα, στο λάρυγγα όπως και σε άλλα όργανα του ανθρώπινου σώματος μέχρι σοβαρές καρδιοπάθειες και μεγαλύτερο κίνδυνο για εγκεφαλικό και έμφραγμα. Η νικοτίνη που περιέχει, ‘’χτυπάει’’ στο κέντρο του εγκεφάλου δημιουργώντας χαλάρωση και εξάρτηση, με αποτέλεσμα ο καπνιστής να εθίζεται σε αυτή του τη συνήθεια και να μην μπορεί να την αποχωριστεί.

Τα νεαρά άτομα που βρίσκονται στην εφηβεία, γίνονται αποδέκτες πολλών ερεθισμάτων και μηνυμάτων που ταυτίζουν τον καπνιστή και την καπνίστρια με ένα άτομο εξαιρετικά ποθητό που διακατέχεται από έντονη σεξουαλικότητα. Διάσημοι σταρ του σινεμά απαθανατίζονται την ώρα που καπνίζουν ως είδωλα που δημιουργούν τον πόθο. Αυτό δημιουργεί στον έφηβο την επιθυμία να θέλει να τους μοιάσει ακριβώς επειδή και εκείνος έχει ανάγκη να αισθανθεί ποθητός και αποδεκτός. Επιπροσθέτως, πολλοί έφηβοι μπορεί να επηρεάζονται από τους γονείς τους οι οποίοι μπορεί να είναι και οι ίδιοι καπνιστές. Τέλος, μπορεί απλώς να αποζητούν μία συντροφιά για να ξεφύγουν από την επώδυνη και βαθιά εφηβική μοναξιά όταν αισθάνονται πως δεν μπορεί κανείς να αφουγκραστεί τις αγωνίες και τις επιθυμίες τους.

Είναι ιατρικά διαπιστωμένο πως όσο πιο νωρίς ένας έφηβος ξεκινήσει το κάπνισμα, τόσο πιο επιρρεπής είναι σε διάφορες μορφές καρκίνου ή καρδιοπάθειες (ένας έφηβος που ξεκινάει το κάπνισμα στα δεκαπέντε έχει περισσότερες πιθανότητες να νοσήσει στην ενήλικη ζωή του από κάποια σοβαρή πάθηση από εκείνον που θα ξεκινήσει το κάπνισμα στα τριάντα του). Χωρίς αυτό, φυσικά, να αναιρεί σε κανένα βαθμό τις άσχημες συνέπειες που έχει το κάπνισμα σε κάθε άνθρωπο, ανεξαρτήτως ηλικιακής ομάδας.

Πώς θα μπορούσε ένας έφηβος να αποφύγει το κάπνισμα, όσο και αν οι κοινωνικές του συναναστροφές τον πιέζουν να το ξεκινήσει; Και πώς η οικογένεια και το σχολείο μπορούν να δράσουν και να ενημερώσουν πιο αποτελεσματικά;

Ένας έφηβος μπορεί να αποκτήσει άποψη και γνώμη και να μη δέχεται να μυείται σε καμία συνήθεια απλά και μόνο μπορεί να το κάνουν κάποιοι φίλοι του. Είναι σημαντικό ο έφηβος να μάθει από μικρός πως πρέπει να λέει και ‘’όχι’’ και πως δε χρειάζεται να είσαι φερέφωνο για να γίνεις αγαπητός και αποδεκτός.

Η ενασχόληση του εφήβου με τον αθλητισμό είναι ένας αποτελεσματικός και διδακτικός τρόπος. Ο αθλητισμός μυεί τον άνθρωπο σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, ο έφηβος μαθαίνει την ευγενή άμιλλα και την αξία της σωματικής και πνευματικής υγείας. Είναι αποδεδειγμένο πως όσο περισσότερο ασχολείται ένας νέος άνθρωπος με ένα οποιοδήποτε άθλημα τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες να αποκτήσει μία συνήθεια όπως το τσιγάρο ή την κατάχρηση αλκοόλ. Η άσκηση μειώνει την επιθυμία για καπνό και αλκοόλ και αποτελεί τη βάση για την υιοθέτηση ωφέλιμων συνηθειών, όπως επαρκής ύπνος ή σωστή και ισορροπημένη διατροφή.

Τα σχολεία, επιπλέον, θα μπορούσαν να διοργανώνουν συχνότερα ενημερωτικές εκδηλώσεις στις οποίες θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο να θίγονται ακανθώδη θέματα όπως η χρήση απαγορευμένων ουσιών, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, το ντόπινγκ, το αλκοόλ, το κάπνισμα.

Και επειδή δεν υπάρχει σπουδαιότερη συμβουλή από το παράδειγμα, θα ήταν ακόμα πιο αποτελεσματικό οι γονείς να δείχνουν ότι δεν καπνίζουν ή ακόμα και αν καπνίζουν να δείχνουν ότι κάνουν προσπάθεια να το σταματήσουν ή να το μειώσουν. Ο έφηβος παρατηρώντας αυτό θα παραδειγματιστεί περισσότερο από μία απλή συμβουλή ή παραίνεση.

Η σωστή ενημέρωση είναι το όπλο με το οποίο πορευόμαστε, χτίζοντας από την εφηβεία μας μία προσωπικότητα που δε θα χρειαστεί να ξεκινήσει ποτέ το κάπνισμα και για κανένα λόγο.

Μαρία Σκαμπαρδώνη*
Δημοσιογράφος
email:mskampardoni@gmail.com

 

 

Ερωτήσεις

 

1.   Να καταγράψετε στις 3 στήλες τις συνέπειες, τις αιτίες και τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε ένας έφηβος να αποφύγει το κάπνισμα σύμφωνα με τη δημοσιογράφο.

 

 

Αιτίες	Συνέπειες	Τρόποι αποφυγής
·        …… ·        ……. ·        …….	·        ………. ·        ……… ·        ……….	·        ………. ·        …….. ·        ……

 

 

2.   «Οι έφηβοι αποτελούν μία κοινωνική ομάδα που είναι εξαιρετικά επιρρεπής στο ξεκίνημα του καπνίσματος. Οι λόγοι είναι πολλοί και διάφοροι:  από την ίδια την επαναστατική φύση των εφήβων που θέλει να αντιβαίνει σε κάθε απαγόρευση μέχρι την επιθυμία πολλών νέων να γίνουν αποδεκτοί από την παρέα και τους φίλους τους.»

 

 

Να βρείτε τα επίθετα και τα ουσιαστικά στο παραπάνω απόσπασμα και να τα γράψετε στην ίδια πτώση στον άλλο αριθμό.

 

 

 

Ουσιαστικά Πχ συνήθειες	συνήθεια
Επίθετα Πχ βλαβερές	βλαβερή

 

 

Θέμα έκθεσης

 

Μαθαίνετε ότι ένας φίλος σας που μετακόμισε σε άλλη πόλη άρχισε να καπνίζει εξαιτίας της νέας παρέας του. Του στέλνετε ένα γράμμα, για να του υπενθυμίσετε τις συνέπειες που μπορεί να έχει και να του προτείνετε τρόπους για ξεφύγει από αυτή τη συνήθεια.

 

(150-180 λέξεις)